Nastolatka budzi się rano przed szkołą w swoim pokoju – ilustracja do artykułu o odsypianiu w weekendy

Nastolatki odsypiają w weekendy. Polskie badanie prawie 10 tys. uczniów

Polscy uczniowie ostatnich klas szkół średnich śpią średnio 6,7 godziny w dni powszednie i 9 godzin w weekendy. Taką różnicę wykazano w ogólnopolskim badaniu obejmującym 9874 młodych osób. Niemal połowa respondentów deklarowała mniej niż 7 godzin snu w ciągu tygodnia. Wyniki ponownie zwróciły uwagę po publikacji omówienia w Serwisie Zdrowie PAP 15 października 2026 r. Czy weekendowe odsypianie wystarcza i co mają z tym wspólnego dieta oraz czas przed ekranem?

9874 uczniów i ponad 2 godziny różnicy między tygodniem a weekendem

Naukowcy z zespołu kierowanego przez Dorotę Godzinę przeanalizowali odpowiedzi uczniów ostatnich klas polskich liceów i techników. Badanie objęło młodzież z 227 szkół. Dane zebrano między październikiem 2023 a styczniem 2024 r., a artykuł naukowy ukazał się 24 lipca 2026 r. w czasopiśmie „Frontiers in Sleep”. Październikowy materiał PAP jest nowym omówieniem tych wyników, a nie informacją o badaniu przeprowadzonym kilka dni wcześniej.

Wskaźnik Dni powszednie Weekend
Średnia deklarowana długość snu 6,7 godz. 9,0 godz.
Średni deklarowany czas przed ekranem 5,9 godz. 6,7 godz.

Różnica w długości snu to 2,3 godziny. Aż 46,2% uczniów deklarowało, że w dni powszednie śpi mniej niż 7 godzin, podczas gdy w weekend niemal 95% spało dłużej niż 7 godzin. Są to wyniki dla badanej grupy uczniów kończących szkołę średnią, nie statystyki dla wszystkich dzieci w Polsce.

Krótszy sen wiązał się też z innymi nawykami żywieniowymi

Autorzy porównali uczniów śpiących w dni powszednie mniej niż 7 godzin z tymi, którzy spali przynajmniej 7 godzin. W grupie śpiącej krócej częściej odnotowywano spożywanie chipsów, słodyczy i słodzonych napojów. Częstsze były też długie korzystanie z ekranów, palenie tytoniu oraz niektóre inne zachowania niekorzystne dla zdrowia. Zimą badani z krótszym snem rzadziej osiągali deklarowane poziomy aktywności fizycznej.

To współwystępowanie zjawisk, a nie dowód, że krótki sen spowodował gorszą dietę lub otyłość. Badanie było przekrojowe i ankietowe. Autorzy nie sprawdzali eksperymentalnie, czy wydłużenie snu zmienia sposób żywienia. Deklarowanej długości snu nie weryfikowano opaskami ani innymi obiektywnymi pomiarami, a masa ciała i wzrost także pochodziły z odpowiedzi uczestników.

W badanej grupie osoby śpiące mniej niż 7 godzin częściej znajdowały się w kategoriach niedowagi lub otyłości, ale nie oznacza to, że można z samej długości snu przewidywać masę ciała konkretnego nastolatka. Podobne zależności dotyczące biologicznego zegara i metabolizmu opisaliśmy wcześniej w artykule o rytmie dobowym światła, otyłości i zdrowiu metabolicznym.

Czy można odespać tydzień w sobotę i niedzielę?

Weekendowy dłuższy sen może częściowo łagodzić zmęczenie po intensywnym tygodniu. Nie powinien jednak zastępować regularnego wysypiania się. Duże przesunięcia godzin zasypiania i pobudki między dniami szkolnymi a wolnymi mogą utrudniać poniedziałkowy powrót do wcześniejszego wstawania — zjawisko to bywa nazywane społecznym jet-lagiem.

Warto odróżnić go od żywieniowego jet-lagu, czyli zmian pór posiłków między dniami roboczymi a weekendem. Pory snu i pory jedzenia są powiązane z rytmem dnia, ale opisują różne nawyki i nie należy traktować ich jako tego samego wskaźnika.

Autorzy polskiego badania przyjęli w analizie próg 7 godzin, odpowiadający potrzebom młodych dorosłych. To nie znaczy, że siedem godzin wystarcza każdemu licealiście. Materiały Głównego Inspektoratu Sanitarnego wskazują, że nastolatki zazwyczaj potrzebują 8–10 godzin snu na dobę; konkretne potrzeby mogą się różnić w zależności od wieku i indywidualnych uwarunkowań.

Co rodzina może zrobić, aby tydzień szkolny nie oznaczał ciągłego niedosypiania?

Nie trzeba zaczynać od rewolucji. Najpierw warto przez kilka dni sprawdzić rzeczywistą godzinę zasypiania i pobudki, a nie tylko liczbę godzin spędzonych w łóżku. Pomocne mogą być następujące działania:

  • Urealnić godzinę pójścia spać: uwzględnić czas potrzebny na zaśnięcie i poranny dojazd do szkoły. Jeśli pobudka jest bardzo wczesna, późnowieczorne obowiązki mogą stale skracać sen.
  • Ograniczyć telefon i inne ekrany przed snem: GIS zaleca odłożenie urządzeń ekranowych przynajmniej na godzinę przed nocnym odpoczynkiem.
  • Zadbać o stałe ramy dnia: unikać bardzo dużych różnic godzin pobudki i zasypiania między tygodniem a weekendem.
  • Uważać na kofeinę: kawa i napoje energetyczne spożywane późno mogą utrudniać zasypianie; nie warto używać ich jako podstawowego sposobu radzenia sobie z przewlekłą sennością.
  • Nie pomijać odpoczynku na rzecz „odrabiania” dnia: gdy uczeń regularnie nie ma czasu na sen, należy przyjrzeć się obciążeniu nauką, zajęciami dodatkowymi i dojazdami.

Jeżeli mimo odpowiednich warunków i wystarczającego czasu przeznaczonego na nocny wypoczynek utrzymuje się silna senność w dzień, częste wybudzenia, głośne chrapanie lub zauważalne trudności z funkcjonowaniem, warto skonsultować się z lekarzem.

Kolacja też ma znaczenie, ale nie zastąpi snu

Duży posiłek bezpośrednio przed położeniem się może powodować dyskomfort, natomiast długotrwałe niedojadanie nie jest sposobem na lepszy odpoczynek. W praktyce warto zadbać o regularne, wystarczające posiłki w ciągu dnia i wieczorne jedzenie dopasowane do pory snu. Samo przesunięcie kolacji na konkretną godzinę nie naprawi jednak niedoboru snu spowodowanego zbyt późnym kładzeniem się lub zbyt wczesną pobudką.

O tym, jak łączyć posiłki z wieczornym odpoczynkiem, piszemy w poradnikach „Jaki wpływ na sen dziecka ma dieta?” oraz „Co jeść, a czego nie jeść przed snem?”. Warto również pamiętać o zaleceniach Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej dotyczących pory kolacji.

Źródła

  1. Godzina D. i wsp., „Short sleep, lifestyle, cardiovascular risk, and health awareness among Polish final-year secondary school students: findings from a nationwide study”, „Frontiers in Sleep”, 24.07.2026, DOI: 10.3389/frsle.2026.1866589.
  2. Klaudia Torchała, „Nastolatki odsypiają poranne wstawanie do szkoły w weekend, szczególnie «sowy»”, Serwis Zdrowie PAP, 15.10.2026.
  3. Główny Inspektorat Sanitarny, „REALnie bliscy. Jak na co dzień wspierać dobrostan dziecka?” – zalecenia dotyczące snu i ekranów.
  4. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, „Optymalna pora wieczornego posiłku”, 13.02.2026.